Khám Phá Trải Nghiệm

Post Page Advertisement [Top]


Xin được chia sẻ 1 bài viết rất hay của giáo sư Trương Nguyện Thành.
MẶT TRÁI CỦA TƯ DUY CẦU TIẾN 
Nếu bạn theo dỏi các bài viết của tôi thì nhận ra triết lý sống của tôi ảnh hưởng bởi thuyết đối xứng của Lão Tử. Trong sách dạy con Cha Voi tôi nêu tầm quan trọng dạy cho con tư duy cầu tiến. Nếu bạn truy tìm thông tin về tư duy này (growth mindset) thì sẽ tìm thấy hầu hết nói về khía cạnh tốt của nó. Thế mặt trái của nó là gì? Khía cạnh xấu của nó ở đâu? Đương nhiên nó có mặt trái nhưng không mấy ai nêu điều này. Hôm nay tôi thật may mắn có cơ hội dạy cho Takara cái mặt trái của tư duy cầu tiến.
Sau chuyến chinh phục đỉnh Olympus vừa rồi, tôi nói với Takara ‘Lần leo núi sau con chọn cung đường và địa điếm đến đấy’. Tôi biết Takara đã được đào tạo về tư duy cầu tiến rồi, nhưng tôi cũng muốn coi con thể hiện nó như thế nào. Thế là cậu ta chọn cung đường khó hơn lần trước dài hơn vài km nhưng độ cao lên tăng 1400 m, 200 m cao hơn cung đường lên đỉnh Olympus. Đó là tư duy cầu tiến, thách thức lần này phải khó hơn cái mà mình đã thành công vượt qua rồi! 
Chiều hôm qua trời mưa nguyên buổi chiều và tối, theo dự báo thời tiết thì trời hôm nay cũng có khả năng mưa. Hôm qua tôi nói với Takara để sáng sớm coi nếu trời tốt thì hai cha con đi. Sáng sớm thấy trời nắng thế là hai cha con hành trang lên đường và bắt đầu leo vào 8 am. Khi hai cha con đi được khoảng 2/3 đoạn đường mất khoảng 2.5 hrs thì đến một tảng đá lớn có thể nhìn bao quát. Tôi chỉ Takara bảo ‘Đám mây ở phía xa kia có thể sẽ mưa. Chúng ta còn khoảng 1 hr nữa là đến đích. Dad thấy nếu tiếp tục leo nữa thì sẽ dính mưa và đường mòn có nhiều đá lớn dễ bị trơn khi ướt và bước lên sẽ nguy hiểm. Chúng ta nên quay lại. Nếu Dad dự đoán đúng thì đám mây đó sẽ đến đây khoảng 1-2 hrs nữa, lúc đó thì mình có thể đã khỏi phần đường mòn dốc nguy hiểm rồi.’ Takara đồng ý thế là hai cha con quay trở về. 
Đúng như dự đoán khi hai cha con qua khỏi đoạn đường nguy hiểm thì mưa đá dội xuống đầu dử dội. Thế là tôi vừa đi vừa dạy Takara về cái mặt trái của tư duy cầu tiến. Tôi nói ‘Người có tư duy cầu tiến thường khá lì với mục tiêu của họ. Khi đã đi được 2/3 đường thì lúc nào cũng muốn có gắng để đến đích vì đã bỏ công sức và có thể của cải đầu tư rồi nên sẽ không bỏ cuộc.’ Đây gọi là ‘Sunk-Cost effect’ hay gọi là hiệu ứng chi phí chìm. Khi bạn đã bỏ tiền của, thời gian, và công sức vào việc gì thì sẽ khó bỏ cuộc. Cái giá càng lớn thì lại càng khó bỏ cuộc. Với người có tư duy cầu tiến thì cái này càng khó. 
Tôi kể Takara nghe về tai nạn trong chuyến leo lên đỉnh Everest 1996 mà sau này làm thành phim ‘Into Thin Air’. Một trong những nguy nhân dẩn đến tai nạn này đó là ‘Sunk cost effect’. Những người leo núi bỏ số tiền khoảng 70 ngàn đô la và hơn cả tháng để tập luyện ở trại base camp chỉ để 1 lần leo lên đỉnh. Nguyên tắc là họ bắt đầu khởi hành vào nửa đêm để lên đỉnh và phải quay xuống trước 1 pm nếu không sẻ bị lạc trong đêm. Số người trong đoàn vì đã đầu tư quá nhiều cho chuyến leo nên 1 pm vẫn chưa đến đỉnh đúng ra nên quay lại nhưng họ không làm thế mà tiếp tục để đến đỉnh và không bắt đầu quay lại đến 4 pm. Kết quả 8 người chết trong đó có hai người trưởng đoàn là chủ công ty du lịch leo núi Everest. 
Hiệu ứng chi phí chìm này không chỉ ảnh hưởng ở quyết định cá nhân mà còn ở tổ chức. Công ty xe hơi GM của Mỹ vào thập niên 1960 (có thể trễ hơn) quyết định đầu tư công nghệ hóa dây chuyền sản xuất của công ty. Khi hảng xe Honda và Toyota bắt đầu lấn vào thị trường xe hơi Mỹ thì GM đã đầu tư 5-10 tỷ đô. Lúc bấy giờ trị giá hai công ty Honda và Toyata chỉ khoảng 10 tỷ tổng. GM quyết định đầu tư tiếp cho công ty và tổng đầu tư là hơn 60 tỷ đô trong vài thập kỷ nhưng vẫn bị phá sản vào cuối thời TT Bush (Jr). Cuối cùng được chính quyền Mỹ lúc bấy giờ là TT Obama cứu sống. 
Trở lại chuyến leo núi của hai cha con, trận mưa đá khá lớn kéo dài hơn nửa tiếng và đổ trên mặt đất khoảng 4 phân (cm) đá. Tuy nhiên hai cha con đã ra khỏi khu mà đường mòn dốc đá nguy hiểm nên không sao. Mấy cục đá rơi vào mũ bơm bớp khá thú vị. Nhiệt độ hạ một cách nhanh chóng. Cũng may hai cha con đều mang giầy chống thấm chứ không thì hai bàn chân chỉ có nước chết cóng với nước đá! Một cơ hội trời cho để tôi dạy con hiểu mặt trái của tư duy cầu tiến.
Hiệu ứng chi phí chìm là tâm lý tư nhiên mà mọi người ai cũng có. Tuy nhiên với người có tư duy cầu tiến thì hiệu ứng này nặng nề hơn nhiều. Bạn thường nghe lời khuyên ‘không bỏ cuộc. Không bao giờ bỏ cuộc’. Thế khi nào thì nên bỏ cuộc? Đâu phải việc gì cũng phải làm cho đến cùng, đúng không? Khi làm khởi nghiệp, nếu bạn thấy không ổn nhưng rồi vẫn tiếp tục vì trong đầu cứ bảo ‘không bỏ cuộc’ phải chiến đấu cho đến giọt máu cuối cùng hay sao? Hay bạn nên đánh giá khả năng để có thể ra quyết định thời điểm bỏ cuộc chấp nhận lỗ nhưng vẫn còn khả năng đứng dậy làm lại? 
Anh hùng không phải là người chiến đấu đến hơi thở cuối cùng mà là người biết bảo tồn mạng sống để cuối cùng thắng cuộc chiến.
Trương Nguyện Thành

No comments:

Post a Comment

Bottom Ad [Post Page]